Môû ñaàu, Nguyeãn Thaùi Hoïc nhaân danh ban toå chöùc, ñöùng leân trònh troïng noùi maáy lôøi chaøo möøng Ñaïi hoäi, ca tuïng tinh thaàn yeâu nöôùc vaø loøng duõng caûm cuûa caùc Ñaïi Bieåu , ñaõ khoâng quaûn nguy hieåm gian lao, haêng say veà tham döï Ñaïi hoäi moät caùch ñoâng ñaûo vaø noàng nhieät. Tieáp noùi ñeán lyù do vaø muïc ñích cuûa phieân hoïp, söï caàn thieát phaûi thaønh laäp moät Ñaûng caùch maïng bí maät, theo chuû tröông kieán thieát , duøng voõ löïc laät ñoå chaùnh quyeàn thoáng trò thöïc daân phong kieán, laäp neân moät cheá ñoä Coâïng Hoøa, mang laïi ñoäc laäp vinh quang cho Toå quoác vaø töï do haïnh phuùc cho toaøn daân.
Qua phaàn giôùi thieäu , Nguyeãn Thaùi Hoïc trình dieän vôùi Ñaïi hoäi töøng nhaân vieân moät trong ban toå chöùc; ñoàng thôøi cuõng laø Chi boä N.Ñ.T.X. Roài laàn löôït ñeán nhöõng vò Ñaïi bieåu cuûa moãi tænh, cuøng nhöõng thaønh quaû ñaõ thaâu löôïm ñöôïc ôû moãi ñòa phöông.
Ñeå baàu Chuû tòch Hoäi nghò, Nguyeãn Thaùi Hoïc yeâu caàu Ñaïi hoäi ñeà cöû moät vò cao nieân trong haøng nguõ Ñaïi bieåu caùc tænh, ñeå phieân hoïp ñöôïc theâm phaàn long troïng, vaø söï phaân coâng cuõng coâng baèng vaø hôïp lyù hôn. Tuy nhieân caùc vò Ñaïi bieåu naøy, coù vò ñaõ gaàn 70 tuoåi nhö cuï Ñaëng Ñình Ñieån ôû Thaùi Bình, vaãn nhaát quyeát töø choái, vieän leõ raèng caùc Ñ.C ñaõ noùi laø ban toå chöùc, laïi ñaõ quen coâng vieäc, neân xin nhöôøng ñeå Anh Em ñeà cöû ngöôøi ñieàu khieån cho phieân nhoùm ñöôïc deã daøng vaø mau leï hôn. Ruùt cuoäc Nguyeãn Ngoïc Sôn ñöôïc baàu laøm chuû toïa, Nguyeãn Höõu Ñaït vaø Ñoã Vaên Sinh traät töï. Laø Ñaûng caùch maïng bí maät, neân vaán ñeà phaùp lyù vaø thuû tuïc giaáy tôø khoâng maáy caàn thieát vaø phaûi ñöôïc giaûn dò hoùa tôùi möùc toái ña, do ñoù vieäc baàu thö kyù ñöôïc boû qua.
Böôùc sang phaàn thaûo luaïân, vaán ñeà laäp Ñaûng vaø danh xöng ñöôïc ñeà caäp ñeán tröôùc heát. Toaøn theå hoäi nghò ñaõ chaáp thuaän vaø thoâng qua moät caùch nhanh choùng: " Thaønh laäp moät ñaûng caùch maïng vôùi danh xöng laø: " VIEÄT NAM QUOÁC DAÂN ÑAÛNG" vieát taét laø" V.N.Q.D.Ñ."
Ñeán muïc ñích vaø toân chæ, cuoäc thaûo luaän trôû neân soâi noåi, nhieàu yù kieán khaùc nhau ñöïôc neâu leân, vì trong baûn döï thaûo ñieàu leä cuõng ôû khoaûn naøy, laïi coù ñoïanï ghi: " Muïc ñích vaø Toân chæ cuûa Ñaûng laø laøm caùch maïng quoác gia vaø caùch maïng theá giôùi. " Boán chöõ " caùch maïng theá giôùi " ñaõ gaây hoang mang cho caùc hoäi thaûo vieân, coù ngöôøi cho raèng theá laø thieân taû, coù ngöôøi cho raèng nhö theá seõ thaønh coäng saûn; vaø ñoøi phaûi xoùa boû hoaëc söûa laïi. Tuy nhieân sau ít phuùt thaûo luaän, Hoäi nghò ñaõ ñoàng yù quyeát ñònh söûa ñoåi laïi ñoaïn naøy nhö sau:
" Muïc ñích vaø toân chæ cuûa Ñaûng laø laøm moät cuoäc caùch maïng Quoác gia, duøng voõ löïc ñaùnh ñoå cheá ñoä thöïc daân phong kieán, ñeå laäp neân moät nöôùc Vieät Nam Ñoäc Laäp Coäng Hoøa. Ñoàng thôøi giuùp ñôõ caùc daân toäc bò aùp böùc trong coâng cuoäc tranh ñaáu giaønh ñoäc laäp cuûa hoï ñaëc bieät laø caùc laân quoác: Ai Lao, Cao Mieân.
Sang phaàn coøn laïi, töø heä thoáng toå chöùc, ñieàu kieän gia nhaäp, ñeán nghóa vuï Ñaûng vieân v.v.. Toaøn vaên baûn döï thaûo ñaõ ñöôïc Hoäi nghò bieåu quyeát thoâng qua, sau khi söûa ñoåi moät vaøi chi tieát khoâng maáy quan troïng. Chieáu baûn ñieàu leä naøy, Ñaûng ñöôïc toå chöùc theo heä thoáng doïc, haï taàng cô sôû laø Chi boä, roài ñeán Tænh boä, Kyø boä vaø thöôïng taàng cô sôû laø Toång boä. Soá Ñaûng vieân toái ña ôû moãi Chi boä laø 19 ngöôøi. Vì theo luaät leä hieän haønh, baát cöù cuoäc hoïp haønh naøo coù töø 20 ngöôøi trôû leân, ñeàu phaûi xin pheùp tröôùc vôùi nhaø caàm quyeàn. Moãi Chi boä ñöôïc baàu ra moät Chi boä tröôûng, moät uûy vieân ñaïi dieän leân Tænh boä, vaø 4 tröôûng ban: Toå chöùc, Tuyeân truyeàn, Taøi chaùnh vaø Trinh thaùm, hôïp laïi thaønh ban chaáp haønh Chi boä, vaø cöù 6 thaùng baàu laïi moät laàn.
Tænh boä laäp thaønh bôûi caùc Ñaïi bieåu caùc Chi boä cöû leân, cuõng goàm 19 ngöôøi, coù moät Tænh boä tröôûng, moät uûy vieân ñaïi dieän leân Kyø boä vaø 4 tröôûng uûy ban nhö Chi boä. Treân Tænh boä laø Kyø boä, nguyeân taéùc toå chöùc cuõng vaäy, vaø moãi Kyø boä ñöôïc cöû moät soá uûy vieân ñaïi dieän leân, ñeå hôïp thaønh Toång boä.
Toång boä laø cô quan laõnh ñaïo toái cao cuûa Ñaûng, coù moät vò Chuû tòch Ñaûng, moät phoù Chuû tòch vaø 8 tröôûng Uûy ban: Toå chöùc, Tuyeân truyeàn, Taøi chính, Trinh thaùm, Ngoaïi giao, binh vuï, Giaùm saùt vaø Aùm saùt. Toång boä cuõng 6 thaùng baàu laïi moät laàn vaø goàm toái ña laø 19 nhaân vieân. Caùch toå chöùc naøy hoaøn toaøn theo nguyeân taéc ñaïi nghò, cöïc kyø daân chuû vaø ñuùng vôùi caâu " Tuyeån choïn roài phuïc toøng" (eùlire et obeùir)
Ñeán ñieàu kieän muoán ñöôïc gia nhaäp Ñaûng, phaûi coù 2 Ñaûng vieân cuûõ giôùi thieäu vaø baûo laûnh, phaûi qua söï ñieàu tra tröôùc cuûa uûy ban Trinh thaùm ( ít nhaát laø nöõa thaùng), phaûi ñöôïc toaøn theå uûy banChi boä öng thuaän; vaø sau choùt, phaûi laøm leã tuyeân theä tröôùc baøn thôø Toå quoác trong moät phieân hoïp khoaùng ñaïi Chi boä, coù söï giaùm saùt cuûa nhaân vieân Tænh boä. Coøn nghóa vuï cuûa baát cöù ngöôøi Ñaûng vieân naøo, thì cuõng phaûi laø hy sinh taát caû cho Ñaûng, cho Quoác gia Daân toäc, keå caû xöông maùu.
Sau khi thoâng qua baûn Ñieàu leä, thì ñaõ saép ñeán 23 giôø, Hoäi nghò baét ñaàu nghæ giaûi lao, thì anh Phaïm Tuaán Taøi ñeán. 23 giôø 15 phuùt. Hoäi nghò taùi nhoùm, thaûo luaän sang vaán ñeà baàu cöû Toång Boä Laâm Thôøi. Veà vaán ñeà naøy, caùc ñaïi bieåu caùc tænh neâu leân 2 yù kieán:
1) - Moät soá Ñaïi bieåu cho raèng töø tröôùc ñeán nay, nhoùm anh em N.Ñ.T.X tuy chæ khieâm toán xöng danh laø moät Chi boä; nhöng trong thöïc teá chính laø moät ban saùng laäp, haønh xöû nhö moät cô quan laõnh ñaïo laâm thôøi, kieâm nhieäm heát thaûy moïi coâng taùc veà vaän ñoäng vaø toå chöùc. Do ñoù, giôø ñaây caùc vò naøy ñeà nghò Ñaïi hoäi chính thöùc bieåu quyeát tín nhieäm ñeà cöû toøaa theå Chi boä N.Ñ.T.X vaøo chöùc vuï Toång boä laâm thôøi nhieäm kyø ñaàu tieân naøy, haàu traùnh moïi söï xaùo troän vaø bôõ ngôõ coù theå xaåy ra vôùi nhöõng thaønh phaàn lôùi laï; ñoàng thôøi cuõng ñeå ghi coâng ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ñaõ tích cöïc goùp söùc vaøo söï nghieäp xaây döïng neân Ñaûng.
2) - Moät soá Ñaïi bieåu khaùc laïi quan nieäm raèng, vieäc chính thöùc baàu a moät Toång boä laâm thôøi luùc naøy laø caàn thieát vaø baét buoäc, theo ñuùng trong tinh thaàn baûn Ñieàu leä vöø ñöôïc Ñaïi hoäi bieåu quyeát vaø thoâng qua; hôn nöõa, ñeå coù theâm uy tín vaø roäng quyeàn haønh ñoäng trong töông lai, cô quan naøy phaûi coù tính caùch coâng cöû cuøng söï ñaïi dieän roäng raûi cuûa caùc ñòa phöông. Ñeà caäp ñeán Chi boä N.Ñ.T.X. caùc vò naøy cho raèng: ñaây khoâng nhöõng chæ coù vaán ñeà ghi coâng, maø coøn caàn ñeå ñaùnh daáu vaø löu nieäm maõi maõi moät cô quan haï taàng caên baûn ñaàu tieân ñaõ phaùt nguyeân ra Ñaûng. Do ñoù Hoäi nghò phaûi suy toân baèng moät vinh döï gì xöùng ñaùng hôn, vónh cöû hôn vieäc chæ ñeà cöû chöùc vuï " Toång boä laâm thôøi" trong moät thôøigian höõu haïn ngaén nguûi.
YÙ kieán naøy ñöôïc haàu heát cacù Ñaïi bieåu taùn thaønh, vaø sau khi thaûo luaän, Hoäi nghò ñoàng thanh quyeát ñònh nhö sau:
1- Suy toân Chi boä " NAM ÑOÀNG THÖ XAÕ" laø "ÑEÄ NHAÁT CHI BOÄ"
2- Baàu " TOÅNG BOÄ LAÂM THÔØI " theo ñuùng nhöõng nguyeân taéc trong baûn Ñieàu leä vöøa ñöôïc thoâng qua.
Ñeán ñaây, Nguyeãn Thaùi Hoïc thay maët cho Chi boä N.Ñ.T.X ñöùng leân nhaän laõnh vinh hieäu " ÑEÄ NHAÁT CHI BOÄ" vaø ngoû lôøi caùm ôn toaøn theå Ñaïi hoäi.
Vöøa döùt lôøi thì coù tin baùo ñoäng töø phía nhaø Ñ.C Nguyeãn Thaùi Traùc ôû phoá Chôï Ñuoãi ñöa vaøo. Phieân hoïp laäp töùc ñöôïc tuyeân boá taïm ngöng. Caùc Ñaïi bieåu bình tænh theo caùc höôùng daãn vieân ruùt lui qua ñöôøng vaø mang theo taát caû nhöõng taøi lieäu quan troïng. Hoäi tröøông cuõng ñöôïc caáp toác thu doïn vaø khoâng coøn ñeå laïi moät daáu veát gì khaû nghi nöõa.
Ñuùng 2 giôø 30 phuùt, Hoäi nghò taùi nhoùm taïi caên laàu N.Ñ.T.X. Nguyeãn Höõu Ñaït yeâu caàu ñöøng ai ghi cheùp gì caû, vaø cuõng ñöøng giöõ trong mình giaáy tôø coù lieân quan ñeán cuoäc hoïp.
Hoäi nghò baét ñaàu baèng vieäc baàu cöû Toång boä Laâm thôøi. Tuy goïi laø baàu , nhöng thöïc teá ra thì chaúng coù moät ai daùm ra öùng cöû hay tranh cöû caû. maø chæ laø moät cuoäc ñeà cöû khieâm toán, nhöôøng ñi nhöôøng laïi moät hoài raát laâu, roài môùi ñöa ñeán ñöôïc keát quaû nhö sau:
Chuû Tòch: Nguyeãn Thaùi Hoïc
Phoù Chuû Tòch: Nguyeãn Theá Nghieäp
Uûy ban Toå Chöùc: Phoù Ñöùc Chính ( Tröôûng ban ) & Leâ Vaên Phuùc ( Phoù Tröôûng ban )
Uûy ban Tuyeân Truyeàn: Nhöôïng Toáng ( Tröôûng ban )
Uûy ban Ngoaïi giao: Nguyeãn Ngoïc Sôn, Hoà Vaên Mòch
Uûy ban Taøi Chính: Ñaëng Ñình Ñieån, Ñoaøn Maïnh Cheá
Uûy ban Giaùm saùt: Nguyeãn Höõu Ñaït, Hoaøng Traùc
Uûy ban Trinh Saùt: Tröông Daân Baûo, Phaïm Tieàm
Uûy ban Aùm saùt: Hoaøng Vaên Tuøng
Uûy ban Binh vuï: ( coøn khuyeát, phaûi ñôïi ñeán Kyø Toång boä thöù 2 thì do Traàn vaên Moân phuï traùch.
Chöông trình Caùch maïng ( Chöông trình haønh ñoäng ).....
Luùc naøy trôøi ñaõ raïng ñoâng, vaø Ñaïi hoäi ÑaïÏi bieåu laàn thöù I tuyeân boá beá maïc sau moät ñeâm roøng thaûo luaän , suy tö trong moät khung caûnh tuy sô saøi nhöng ñöôïm moät yù nghóa thieâng lieâng vaø troïng ñaïi.
Theá laø " VIEÄT NAM QUOÁC DAÂN ÑAÛNG " ñaõ ñaûn sinh cuøng ngaøy vôùi vò Giaùo chuû Thieân Chuùa Giaùo, vaø cuõng nhö vò Giaùo chuû aáy, ngöôøi laõnh tuï cuûa chuùng ta ñaõ mang taát caû ñeå hy sinh cho Chuû nghóa cuûa mình ( theo lôøi Nhöôïng Toáng noùi hoài naêm 1947 ).
(T/G Hoaøng Vaên Ñaøo )