Nguyễn Thái Học với tuổi ngoài đôi mươi, vốn sẵn có bầu máu nóng thương nước yêu nòi; Năm 1925, ông gửi cho Varenne, Toàn quyền Đông Dương hai bức thư đề nghị cải cách nền công nghệ ở Việt Nam, và nhất là nên thiết lập một trường Cao đẳng công nghệ ở Hà Nội, và kèm theo cả một dự án giúp dân nghèo được sống cuộc đời tương đối dễ chịu hơn. Nhưng cả hai bức thư đều không được phúc đáp.
Chưa chịu thất vọng hoàn toàn. Tháng 6 năm 1927, Nguyễn Thái Học lại gửi đơn đến Thống sứ Bắc Kỳ, xin phép xuất bản một nguyệt san lấy tên là " NAM THANH" với mục đích là phổ biến, nâng cao trình độ Trí Đức Thể dục cho đồng bào Oâng, khuyến cáo họ bỏ lối hư danh mà chú trọng về Nông, Công Thương nghiệp. Nhưng cũng không được nhà cầm quyền Pháp chấp thuận, viện lý do là địa chỉ không đúng. Sự thực bởi Nguyễn Thái Học ở trong tổ chức Nam Đồng Thư Xã, nên đã bị ghi vào " Sổ đen " của sở Mật thám Bắc Kỳ.
Trong khi ấy, tại tỉnh Bắc Ninh có một số Thảo dã anh hùng, đứng đầu là Quản Trạc và hai Sĩ quan trong Cơ binh Khố đỏ tỉnh Bắc Ninh hợp cùng dư đảng của cụ Hoàng Hoa Thám, định dùng võ lực chiếm cứ yếu điễm quan trọng của Pháp quân ở Bắc Ninh và Đáp Cầu, làm một cuộc khởi nghĩa.
Có một đồng chí tiết lộ cho biết tại Hà Nội có nhóm cách mạng Nam Đồng. Quản Trạc liền phái đại biểu sang Hà Nội liên lạc; yêu cầu khi họ xuất quân thì nhờ nhóm " Cách mạng Nam Đồng " giúp đở họ việc ném bom ngay tại Hà Nội,để cầm chân quân Pháp không thể tiếp cứu cho Bắc Ninh , Đáp Cầu được. Cuộc khởi nghĩa được dự định vào ngày 11.11.1927.
Sau khi tiếp xúc với đại biểu nhóm Bắc Ninh, nhóm Nam Đồng liền triệu tập cuộc họp để thảo luận vấn đề " Nên giúp hay không? " Khi lấy biểu quyết, đa số tán thành " Nên giúp ". Công tác ủng hộ nhóm Bắcù Ninh bắt đầu bằng một bài "HỊCH" được trao cho Nhượng Tống khởi thảo. Nhưng sau ít ngày thì được tin mưu toan cuộc khởi nghĩa bị bại lộ, khắùp nơi trong hạt Bắc Ninh đã xảy ra nhiều cuộc khám xét và bắt người. Sau ngày cuộc âm mưu nổi dậy của nhóm Dân Quân Bắc Ninh bị bại lộ và Phạm Tuấn Tài bị cấp tốc đổi đi Tuyên Quang, nhóm Nam Đồng Thư Xã ở số 6 đường 96 bờ hồ Trúc Bạch Hà Nội, chỉ còn lại vỏn vẹn hơn 10 người.
Vào khỏang cuối tháng 10.1927, Nguyễn Thái Học triệu tập một phiên họp, và đưa ra ý định thành lập một đảng cách mạng bí mật, dùng võ lực lật đổ chế độ thực dân phong kiến, lập nên một chính thể Cộng Hòa, nhằm đem lại độc lập tự do cho Tổ quốc, hạnh phúc tiến bộ cho toàn dân. Ý kiến này được mọi người tán thành và để tranh thủ thời gian, những người hiện diện liền tự động kết hợp lại thành một tổ chức, tạm gọi là "Chi bộ Nam Đồng Thư Xã" do Nguyễn Thái Học làm Chi bộ trưởng, và các ủy viên gồm có:
Hồ Văn Mịch, Lê Văn Phúc, Hoàng Văn Tùng, Phó Đức Chính, Hoàng Phạm Trân (tức Nhượng Tống), Vũ Huy Châu, Nguyễn Hữu Đạt, Lê Thành Vî, Nguyễn Thái Trác, Phạm Tuấn Tài và Phạm Quang Vân. Số người này liền chia tay nhau, mỗi người đi mỗi nơi đễ liên lạc với những nhà yêu nước lẻ tẻ, như nhóm Nguyễn Thế Nghiệp ở Bắc Ninh, Hoàng Văn Đào ở Thanh Hóa, Đoàn Mạnh Chế, Hàn Kiều ở Hưng Yên, Nguyễn Khắc Nhu ( Tức Xứ Nhu) ở Phủ Lạng Thương, Đặng Đình Điển ( tức Hào Điển ) ở Thái Bình v.v...
Trong thời gian không đầy một tháng, đã thành lập được tất cả 18 Chi bộ, rải rác trên 14 tỉnh Bắc Kỳ và Bắc Trung Kỳ, với tổng số Đảng viên trên 200 người. Thật là một kết quả vô cùng khả quan và rất đáng khích lệ cho tất cả mọi người. Ít lâu sau, Chi bộ Nam Đồng Thư Xã lại được tăng cường với Nguyễn Ngọc Sơn ( vừa ở Pháp về ), Nguyễn Thế Nghiệp và Đỗ Văn Sinh; và rồi sau đó lại có thêm : Nghiêm Toản, Nguyễn văn Viên, Hoàng Cân, Lưu Văn Huệ.
Đầu tháng 12 năm 1927, trong một phiên họp để tổng kết các thành quả thâu lượm được, Nguyễn Thái Học đưa ra đề nghị triệu tập một đại hội Đại biểu toàn thể các tỉnh để hợp thức hóa việc thành lập đảng. Đề nghị được mọi người hoan nghênh và tán thành ngay. Sau một hồi trao đổi ý kiến, toàn thể lại đồng thanh quyết nghị một chương trình tổ chức như sau:
- Ngày giờ khai hội: Đúng hồi 20 giờ ngày 25 tháng 12 năm 1927.
- Địa điểm hội trường: Làng Thể Giao thuộc thành phố Hà Nội ( tại nhà Đ/C Lê Thành Vî ),
- Thành phần tham dự: Các địa phương : Mỗi tỉnh từ 1 đến 2 Đại biểu, tùy theo số đảng viên nhiều hay ít. Tại Trung ương : tất cả các Đ/C Chi bộ Nam Đồng Thư Xã, với danh nghĩa ban tổ chức đại hội.
Đồng thời một ủy ban trừ bị và tổ chức đại hội cũng được thành lập với thành phần như sau:
- Chủ Tịch: Nguyễn Thái Học
- Tiểu ban dự thảo chưong trình và điều lệ: Hoàng văn Tùng, Nguyễn Ngọc Sơn, Nhượng Tống
- Tiểu ban Hội trường và tiếp đón: Lê Thành vî, Nguyễn Thái Trác.
- Tiểu ban an ninh trật tự: Nguyễn Hữu Đạt, Đỗ văn Sinh
Ngoài ra, các anh em khác như: Nguyễn Thế Nghiệp, Vũ Huy Châu, Phạm Quang Vân .. Cũng được phân phối mỗi người mỗi công tác, hoặc phụ tá cho một tiểu ban.
Qua ngày hôm sau, mọi người đều đi lo phổ biến những quyết định trên cho các địa phương do mình liên lạc và tổ chức để họ kịp thời cắt cử Đại biểu về tham dự Đại hội. Đồng thời các tiểu ban cũng tích cực hoạt động và chuẩn bị saün sàng. Thời gian này, tất cả những phí tổn về di chuyển Tầu bè, xe cộ và chi tiêu mọi khoản đều do tiền túi của Anh em tự xuất ra cả, kẻ có đóng cho người không, kẻ thừa đưa đỡ cho người thiếu. Cái cảnh túng quẩn thiếu hụt vãn thường xuyên ám ảnh, bởi lẽ đa số anh em đều là thanh niên, sinh viên, học sinh, ngoại trừ vài ba người là công tư chức giáo viên. Tuy nhiên lúc nào anh em cũng vui đùa cười giỡn, coi nhau như máu mũ, thương yêu nhau như ruột thịt.
Ngày 24 tháng 12 năm 1927, các đại biểu các tỉnh đã về tề tựu đông đủ tại Hà Nội, riêng khiếm diện Phạm Tuấn Tài. Hầu hết các đại biểu đều có phương tiện tự trú và tự túc.
Qua ngày 25, tối đến, nhân lúc đường xá đông đúc, các nhà Thờ Công giáo chuẩn bị làm lễ đêm, các đại biểu tiếp tục đến Hội trường ( nhà Đ/C Lê Thành Vî). Hội trường là một căn nhà ngang ở góc trại, lát gạch. Lợp lá, tường xây. Rộng chừng 4 mét, dài hơn 10 mét, trang trí thật là tôn nghiêm. Trên tường căng biểu ngữ dài với những dòng chữ:
" NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU LẦN THỨ I VÀ NGÀY THÀNH LẬP ĐẢNG 25.12.1927"
Hội trường được các đồng chí cắt đặt nhau canh gác rất cẩn mật. Đúng 20 giờ, Đại hội khai mạc với sự hiện diện của 36 đại biểu đại diện cho 14 tỉnh Bắc Kỳ và Trung Kỳ: Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Nam Định, Hưng Yên, Thái Bình, Ninh Bình, Hà Nam, Bắc Giang, Kiến An, Vĩnh Yên, Phú Thọ, Tuyên Quang và Thanh Hóa.
Chương trình nghị sự gồm có các mục:
1 Phần Khai Mạc.
a) Đại diện ban tổ chức chào mừng các vị đại biểu và tuyên bố lý do.
b) Giới thiệu ban tổ chức , giới thiệu các vị đại biểu các tỉnh.
c) Bầu vị chủ tọa phiên họp.
2 Phần Thảo Luận.
a) Biểu quyết và thông qua Danh xưng, Mục đích, Tôn chỉ và Điều lệ Đảng.
b) Bầu cử Tổng Bộ Lâm Thời nhiệm kỳ I.
c) Thông qua chương trình hành động tổng quát.
d) Các vấn đề linh tinh.
3 Phần Bế Mạc.
a) Lễ tuyên thệ của Tổng Bộ đắùc cử.
b) Bàn giao quyền hành mà Chi Bộ N.Đ.T.X trước quyền nhiệm.
c) Giải tán.